Η σύσταση οριζοντίων/ καθέτων ιδιοκτησιών αποτελεί μία συμβολαιογραφική πράξη με την οποία οι ιδιοκτήτες – οικοπεδούχοι ρυθμίζουν νομικά τη διαίρεση μιας οικοδομής σε αυτοτελείς και ανεξάρτητες ιδιοκτησίες.
Κατά τη σύσταση αυτή, οι ιδιοκτήτες του οικοπέδου επί του οποίου βρίσκεται η υλοποιημένη ή μελλοντική οικοδομή:
- περιγράφουν τα τμήματα του γεωτεμαχίου, τις κάθετες ιδιοκτησίες, που θα διαιρεθούν
- την οικοδομή που έχει ανεγερθεί ή πρόκειται να ανεγερθεί στο οικόπεδο,
- καθορίζουν τους ορόφους από τους οποίους θα αποτελείται,
- προσδιορίζουν τις αυτοτελείς και ανεξάρτητες οριζόντιες ιδιοκτησίες,
- καθώς και τους ιδιόχρηστους, κοινόχρηστους και κοινόκτητους χώρους, τα πράγματα και τις εγκαταστάσεις που περιλαμβάνονται στην οικοδομή.
Η πράξη αυτή συντάσσεται ενώπιον συμβολαιογράφου και αποτελεί τη βασική νομική βάση (τη «ραχοκοκαλιά») για όλες τις επόμενες συμβολαιογραφικές μεταβιβάσεις.
Η σύσταση οριζοντίων ιδιοκτησιών διέπεται από:
- τον Νόμο 3741/1929,
- τα άρθρα 1002 και 1117 του Αστικού Κώδικα, και
- το Νομοθετικό Διάταγμα 1024/1971,
τα οποία καθορίζουν το θεσμικό πλαίσιο της οριζόντιας ιδιοκτησίας στην Ελλάδα.
Με τη σύσταση αυτή γεννώνται οι αυτοτελείς ιδιοκτησίες και οριοθετούνται νομικά οι ιδιόχρηστοι, κοινόχρηστοι και κοινόκτητοι χώροι της οικοδομής. Από τη στιγμή της καταχώρισης της πράξης στο Υποθηκοφυλακείο ή Κτηματολογικό Γραφείο, οι οριζόντιες ιδιοκτησίες αποκτούν αυτοτελή νομική υπόσταση και μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο μεταβίβασης, υποθήκευσης ή άλλης δικαιοπραξίας.